Προτάσεις βελτίωσης της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης των φιλολόγων και της διδασκαλίας των κλασσικών γλωσσών

Ο Δελμούζος, αναφέρεται σε σχετική του πρόταση περί χωρισμού των πτυχίων σε δύο είδη, ήτοι, τα επαγγελματικά (κυρίως εκπαιδευτικά) και τα ελεύθερα, παραπέμποντας ευθέως, στο παράδειγμα της Γαλλίας και της Γερμανίας, όπου οι κάτοχοι των επαγγελματικών (εκπαιδευτικών) πτυχίων οδηγούνταν μετά από εξετάσεις στην εκπαίδευση (Α. Δελμούζος, σελ. 36, 41-42).

Η εν λόγω πρόταση, οδηγεί σε αναπόφευκτους  συσχετισμούς, παρά τις διαφορές που υπάρχουν, με το σημερινό καθεστώς διορισμού των εκπαιδευτικών μέσω Α.Σ.Ε.Π. Σύμφωνα με το Δελμούζο λοιπόν, τα πτυχία θα έπρεπε να διαχωριστούν σε 4 είδη, ήτοι, το φιλολογικό, το ιστορικό, το φιλοσοφικό και το αρχαιολογικό (Δελμούζος, σελ. 115) , τα τρία πρώτα δηλαδή, να οδηγούν στο εκπαιδευτικό επάγγελμα, ενώ το τελευταίο να οδηγεί σε μη εκπαιδευτικό επάγγελμα.

Άλλη πρόταση του Δελμούζου αναφορικά με την οργάνωση των σπουδών μέσα στη Φιλοσοφική, σχετίζεται με ένα ζητούμενο ακόμη και σήμερα, δηλαδή την ένταξη της παιδαγωγικής μόρφωσης των υποψήφιων καθηγητών στο πρόγραμμα σπουδών από πρώιμο στάδιο, ούτως ώστε να εξυψωθεί εντός των φοιτητών, το ιδανικό του δασκάλου, όχι όμως σε ιδιαίτερο βάθος, προκειμένου να μην διασπάται ο τελικός προσανατολισμός των φοιτητών. Απαραίτητη έκρινε ο Δελμούζος και την πρακτική παιδαγωγική μόρφωση, κατ’ ελάχιστο για ένα σχολικό έτος, με την παιδαγωγική δοκιμασία στο τέλος της χρονιάς (Δελμούζος, σελ. 36, 141-143).

Σήμερα η πρακτική, είναι ακόμη μέρος μόνο του προγράμματος σπουδών του Παιδαγωγικού-Φιλοσοφικού τμήματος της Φιλοσοφικής Σχολής, αφήνοντας στους φοιτητές των άλλων τμημάτων, το προνόμιο της πληρέστερης επιστημονικής κατάρτισης μεν, το μειονέκτημα της περιορισμένης επαφής με την παιδαγωγική επιστήμη δε.

Το εν λόγω θέμα, αναδείχθηκε και από τον Σύλλογο Αποφοίτων Φιλοσοφικής Φιλόλογος, με την πρόταση της κατάλληλης αναμόρφωσης των προγραμμάτων σπουδών, όλων των τμημάτων του παλαιού ενιαίου Τμήματος Φιλολογίας, με την προσθήκη υποχρεωτικών ωρών ασκήσεων, αλλά και φιλολογικών μαθημάτων στα άλλα τμήματα της Φιλοσοφικής Σχολής πέρα από το σημερινό Τμήμα Φιλολογίας.

Η τριχοτόμηση των Τμημάτων Φιλολογίας, οδήγησε μεταξύ άλλων και στην υποβάθμιση των Αρχαίων Ελληνικών, στα δύο από τα τρία μόρια του αρχικού σχήματος, με τις συνακόλουθες συνέπειες να τις επωμίζεται η εκπαίδευση.

Ο Βαρμάζης, επισημαίνει το πρόβλημα της κατάλληλης εκπαίδευσης των φοιτητών, μετά την τριχοτόμηση των φιλοσοφικών σχολών, συσχετίζοντάς το και με μιαν άλλη παράμετρο, αυτή δηλαδή του χρόνου ο οποίος μεσολαβεί μέχρι το διορισμό του εκπαιδευτικού, αναφέροντας ότι οι περισσότεροι φιλόλογοι, γνωρίζουν σε πολύ μικρότερο βαθμό τα Αρχαία Ελληνικά, από ότι τα γνώριζαν ως υποψήφιοι φιλόλογοι( Βαρμάζης, 1994, σελ. 29).

Η Βερέβη, στα πλαίσια της διδακτορικής της διατριβής, μελέτησε την πορεία της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών και πιο συγκεκριμένα, τη διδασκαλία του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ του 1950 και του 1982 και διαπίστωσε ότι  σταδιακά το βάρος της παράδοσης της Σχολής ήταν τέτοιο, ώστε αντί η Φιλοσοφική να συμπλεύσει με τις κοινωνικές αλλαγές, ανταποκρινόμενη σε αυτές, επιδόθηκε σε έναν αγώνα διατήρησης της παράδοσης και μετεμφύτευσης της δικής της άποψης για τα εκπαιδευτικά πράγματα στη Μέση Εκπαίδευση.

Είναι γεγονός σε κάθε περίπτωση, ότι η επαγγελματική κατάρτιση των φιλολόγων, παρουσιάζει ένα σαφέστατο έλλειμμα, αφού το θεσμικό πλαίσιο το οποίο και προσδιόρισε σε μεγάλο βαθμό, την εξειδίκευση των επαγγελματικών τους προσόντων, δεν συνοδεύτηκε σε παραλληλία, με την ίδια την εξειδίκευση του επαγγέλματος του φιλολόγου.

Αρχικά βεβαίως, υπήρχε η πρόβλεψη για τρεις επετηρίδες, κάτι το οποίο ωστόσο, ουδέποτε τέθηκε σε εφαρμογή. Η ελευθερία που απέκτησαν τα τμήματα των Φιλοσοφικών Σχολών, στο να διαμορφώνουν και να υλοποιούν τα δικά τους προγράμματα σπουδών, οδήγησε πολλούς «ακατάλληλους» φιλόλογους στην εκπαίδευση (Μπιλιώνη, 2002, σελ. 3 & 36-39) .

Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να είναι μέλημα των εν γένει φιλοσοφικών σχολών, η κατάλληλη προετοιμασία των φιλολόγων, ώστε οι τελευταίοι, να είναι σε θέση να διδάξουν τα Αρχαία Ελληνικά, με τρόπο διαφορετικό από αυτόν που μέχρι πρόσφατα εφαρμοζόταν στα σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και δια του οποίου, διδάχτηκαν – προφανώς – και οι ίδιοι, καλούμενοι σήμερα, να εκπαιδεύσουν τη νέα γενιά.

Η εν λόγω μέθοδος, δέον θα ήταν να αποσπάσει από το παρελθόν, ότι ακριβώς συνέδραμε με τρόπο δημιουργικό, τα Αρχαία Ελληνικά, όπως λ.χ., τη βασική αρχή του Κοραή, ήτοι, τον παραλληλισμό της νέας με την αρχαία γλώσσα .

Θα πρέπει επιπλέον, να μην αγνοεί σε καμία περίπτωση, τις αρχές της Παιδαγωγικής Ψυχολογίας, τα ενδιαφέροντα και τα κίνητρα μάθησης για όποια αντικείμενα αποτελούν πεδίο ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος του  μαθητή, αλλά και την ίδια τη διαδικασία, δια της οποίας ο μαθητής, επιτυγχάνει τη βέλτιστη για αυτόν, διαδικασία «αληθινής» μάθησης.

Άλλοι τομείς, οι οποίοι ενδεχομένως θα μπορούσαν να συνεισφέρουν με θετικό τρόπο στην αποτελεσματικότερη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών, είναι η νεότερη λογοτεχνία δια των ερμηνευτικών προσεγγίσεων που εφαρμόζει στα κείμενά της, η Σημειολογία, η Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, αλλά και η διδακτική των ξένων γλωσσών, στο βαθμό που οι αρχές της μπορούν να ισχύουν και να έχουν εφαρμογή στη διδασκαλία μιας γλώσσας του μακρινού παρελθόντος, που ωστόσο έχει άμεση σχέση με τη σημερινή, ομιλούμενη γλώσσα και τη διδακτική της.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

[1]       Βερέβη Α. (1999). Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση: Η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών στη Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών (1950-1982), διδακτορική διατριβή. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Φιλοσοφική Σχολή. Τμήμα Φιλοσοφίας- Παιδαγωγικής Ψυχολογίας. Τομέας Παιδαγωγικής.

[ 2]     Δελμούζος Α.(1983).Το πρόβλημα της Φιλοσοφικής Σχολή. 2η έκδοση. Αθήνα: εκδ. Μπάυρον..

[3]  Λυπουρλής Δ.( 1986). Πέντε φιλολογικά μελετήματα. Συμβολή στη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών στη Μέση Εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: εκδ. Παρατηρητής.

[ 4 ]      Μπιλιώνη Μ. (2002). Το ζήτημα της εκπαίδευσης των φιλολόγων μέσα από το παράδειγμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ.. μεταπτυχιακή εργασία. Θεσσαλονίκη .

[5]        Βαρμάζης Ν.( 1994 ).«Τα αρχαία ελληνικά χθες και σήμερα. Ιδεολογίες, ιδεοληψίες και προβλήματα». Νέα Παιδεία 69.

Η Σοφία Σκλείδα είναι φιλόλογος, συγγραφέας, ποιήτρια και καθηγήτρια ιταλικής φιλολογίας.