Παράγοντες που επηρεάζουν το stress των εκπαιδευτικών

Κεντρική θέση στις εσωτερικές γνωστικές διαδικασίες και στις σκέψεις του ανθρώπου κατέχουν , κατά τον bandura, οι εκτιμήσεις που κάνει ο ίδιος για την αξία των ικανοτήτων του, δηλαδή το πώς και κατά πόσο το άτομο αντιλαμβάνεται ότι είναι άξιο και ικανό να πραγματοποιήσει με επιτυχία κάποιο σκοπό. Η αίσθηση της αξιοσύνης παρέχει στο άτομο τη δυνατότητα να επιλέξει τον τρόπο που θα ενεργήσει, δηλαδή πόσο θα εντείνει τις προσπάθειές του για να πετύχει τους στόχους που έθεσε.

Η θεωρία που έχει αναπτυχθεί για την αυτο-αποτελεσματικότητα (self-efficacy) αποδεικνύεται τελευταία ένα επαρκές θεωρητικό πλαίσιο για τη μελέτη της επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών (Brouwers, 2000· Evers et al 2001).

H θεωρία της αυτοαποτελεσματικότητας (self – efficacy) αναφέρεται στις εκτιμήσεις του ατόμου αναφορικά με την ικανότητά του να οργανώσει και να εκτελέσει ένα σχέδιο δράσης για την επίτευξη προκαθορισμένων επιπέδων επίδοσης και επηρεάζει πολλές πλευρές της ανθρώπινης συμπεριφοράς (Bandura, 1986).

Το θεωρητικό μοντέλο της αυτοαποτελεσματικότητας του Bandura στηρίζεται στην έννοια της προσδοκίας, η οποία περιλαμβάνει δυο βασικά συστατικά στοιχεία: την Προσδοκία Ικανότητας και την Προσδοκία Αποτελέσματος, την εκτίμηση δηλαδή του ατόμου ότι μια δεδομένη συμπεριφορά θα επιφέρει συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Κάποιος που μπορεί να αμφιβάλλει για τις ικανότητές του να επιτύχει κάτι, τότε έχει πολλές πιθανότητες να παρατήσει την προσπάθεια, κυρίως όταν τα αποτελέσματα της όποιας προσπάθειας δε γίνονται γρήγορα αντιληπτά.

Συνοπτικά, το στρες του εκπαιδευτικού εξαρτάται από τους ακόλουθους παράγοντες:

α) Τη σύγκρουση ρόλων ή την ασάφεια του ρόλου.

β) Την εκτίμηση του εκπαιδευτικού ότι δεν είναι ικανός να αντιμετωπίσει τις απαιτήσεις του επαγγέλματος.

γ) Τη μειωμένη ικανότητά του να αντιμετωπίσει τις απαιτήσεις του επαγγέλματος, εξαιτίας μη ικανοποιητικών συνθηκών εργασίας.

δ) Τις άγνωστες ή νέες επαγγελματικές απαιτήσεις.

ε) Πηγές έξω από το ρόλο του ως εκπαιδευτικού

Οι παράγοντες οι οποίοι συντελούν στη δημιουργία επαγγελματικής εξουθένωσης είναι οι ακόλουθοι:

α) Προσωπικοί παράγοντες (Ποιο ρόλο παίζουν τα ατομικά χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού στη δημιουργία επαγγελματικής εξουθένωσης;)

β) Διαπροσωπικοί παράγοντες (Ποιο ρόλο διαδραματίζουν οι άλλοι άνθρωποι στη δημιουργία της;)

γ) Οργανωτικοί παράγοντες (Ποιο ρόλο παίζει το περιβάλλον του σχολείου;

Ποιο ρόλο παίζει ο εργοδότης;( Παππά, 2006, σ.σ 137, 139)

Επιπλέον παράγοντες που είναι δυνατόν να επηρεάσουν το stress των εκπαιδευτικών θα μπορούσαν θεωρηθούν:

• Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ( όπως η εικόνα του εαυτού, υψηλές προσδοκίες σε σχέση με τους ίδιους και το σχολικό πλαίσιο κ.ά.)
• Οι ανάγκες και οι απαιτήσεις των γονιών και των μαθητών
• Νέες επαγγελματικές απαιτήσεις και κοινωνικές αλλαγές
• Η μείωση των οικονομικών τους απολαβών
• Το άσχημο εργασιακό κλίμα που ενισχύει την ανταγωνιστικότητα
• Οι ασαφείς ρόλοι και δραστηριότητες
• Η έλλειψη προσωπικού, η πίεση χρόνου, ο φόρτος εργασίας
• Η αδυναμία ουσιαστικής και δημιουργικής συναδελφικής συνεργασίας
• Τα οικογενειακά και προσωπικά προβλήματα κ.ά.

Βιβλιογραφία

[1] Bandura A. (1994). Self-efficacy. In V. S. Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of human behavior (Vol. 4, pp. 71-81). New York: Academic Press. Διαθέσιμο ηλεκτρονικά: http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html

[2 ] Brouwers A. (2000). Teacher burnout and self-efficacy: an interpersonal approach. Doctoral Dissertation. Heerlen: Open University

[3] Evers W. Tomic W. & Brouwers A. (2001). Effects of aggressive behaviour and perceived self-efficacy on burnout among staff of homes for the elderly. Issues in Mental Health Nursing. 22, 439-454.

[4] Παππά Β. (2006). Το στρες των εκπαιδευτικών και οι παράγοντες που συμβάλλουν στην επαγγελματική εξουθένωση. Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεμάτων. 11. σ.σ 135-142.

Σοφία Σκλείδα, αρθρογράφος, φιλόλογος, συγγραφέας, καθηγήτρια Ιταλικής γλώσσας.