Διάστημα και Επιστήμες Υγείας: Ιστορία δύο κόσμων

Ο Κάρολος Ντίκενς ξεκινά την «Ιστορία δύο πόλεων» με μία συστοιχία αντιθετικών ζευγών. «Ήταν τα καλύτερα χρόνια, μα συνάμα και τα χειρότερα, ήταν η εποχή της σοφίας, ήταν η εποχή της απερισκεψίας». Περίπου δύο αιώνες αργότερα ένα εξίσου αντιστικτικό προοίμιο θα ταίριαζε στην εξελισσόμενη ιστορία δύο κόσμων, του Διαστήματος και των Επιστημών Υγείας.

Οι δύο κόσμοι αποτελούν την αιχμή του δόρατος της έρευνας και της τεχνολογίας αλλά παράλληλα υποφέρουν εξαιτίας της παραπληροφόρησης. Στο Διάστημα επενδύονται μεγάλα ποσά ενώ στην επικράτεια της Υγείας πολλές πόλεις είναι φτωχές. Τόσο το Διάστημα όσο και η Υγεία απευθύνονται σε πολλούς αλλά δεν είναι προσβάσιμα σε όλους. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες οι Επιστήμες Υγείας υποστήριξαν την εξερεύνηση του Διαστήματος θέτοντας τις βάσεις μίας αμφίδρομα αποδοτικής αλληλεπίδρασης.

Καθώς η ιστορία είναι μεγάλη, μπορούμε να σταθούμε σε δύο σημαντικά της κεφάλαια, την τηλεϊατρική και τη βιοτεχνολογία. Ο ορισμός της τηλεϊατρικής είναι αρκετά ευρύς και περιέχει κάθε υπηρεσία υγείας που παρέχεται εξ αποστάσεως. Σε αυτό τον ορισμό χωρά και η παρακολούθηση και θεραπεία αστροναυτών και ερευνητών κατά τη παραμονή τους στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ΔΔΣ) ή σε απομακρυσμένα ερευνητικά κέντρα επί της Γης. Η παρεχόμενη φροντίδα είναι εκ των πραγμάτων υψηλού επιπέδου και θα ήταν ευχής έργον να είχαν πρόσβαση σε παρόμοιες υπηρεσίες ασθενείς που κατοικούν σε απομακρυσμένες περιοχές. Αν κάθε Κέντρο Υγείας προγραμμάτιζε τακτικές «συνεντεύξεις» με τους ασθενείς μιας ευρύτερης περιοχής και αν κάθε απομακρυσμένη κοινότητα αποκτούσε μέλη ικανά να αντιμετωπίζουν επείγουσες καταστάσεις υπό καθοδήγηση – όπως συμβαίνει στον ΔΔΣ –  η ποιότητα ζωής πολλών ανθρώπων θα μπορούσε να βελτιωθεί. Ταυτόχρονα, η ευρύτατη χρήση των συστημάτων διαστημικής τηλεϊατρικής θα διευκόλυνε την αξιολόγηση τους και θα επέτρεπε την έγκαιρη εντόπιση και διόρθωση ελαττωμάτων.

Η κοινοχρησία υπηρεσιών τηλεϊατρικής οδηγεί σε απτά κλινικά οφέλη. Στον αντίποδα, η άστρο-βιοτεχνολογία – όπως ονομάζεται ο κλάδος της βιοτεχνολογίας που αναπτύσσεται στο και για το Διάστημα – φαντάζει αποκομμένη από την καθημερινότητα. Η πραγματικότητα διαφέρει. Η άστρο-βιοτεχνολογία μπορεί να ερευνά την ύπαρξη βιομορίων σε υπολείμματα αστεροειδών αλλά παράλληλα παρέχει λύσεις για την ανακύκλωση ή ακόμα και την επαναχρησιμοποίηση βιολογικών αποβλήτων. Επιστρέφοντας στη Γη, η γνώση αυτή μπορεί να αλλάξει ριζικά τις υπηρεσίες συλλογής αποβλήτων και βιολογικού καθαρισμού συμβάλλοντας τα μέγιστα στη δημόσια υγεία και την προστασία του περιβάλλοντος.

Η βασική διαφορά των δύο κόσμων έγκειται στη σχέση τους με το ευρύτερο κοινό. Η πρόσβαση στις Επιστήμες Υγείας είναι –  ή τουλάχιστον είναι κοινό παραδεκτό ότι πρέπει να είναι – ευρεία ενώ η Επιστήμη του Διαστήματος ανήκει κυρίως σε κυβερνητικούς και ερευνητικούς φορείς. Η προσφορά των επιτευγμάτων του Διαστήματος στον χώρο της Υγείας μπορεί να γεφυρώσει αυτό το κενό. Αν η πρώτη προσσελήνωση χαιρετίστηκε ως ένα μεγάλο βήμα για την ανθρωπότητα, η προσγείωση της διαστημικής τηλεϊατρικής και της αστροβιοτεχνολογίας εμπεριέχει δύο τουλάχιστον βήματα, την κοινή ωφέλεια αλλά και τη συνεχή βελτίωση και αξιολόγηση.

Τα επόμενα κεφάλαια της ιστορίας των δύο κόσμων προβλέπονται ακόμα πιο συναρπαστικά, καθώς όχι μόνο περισσότερες χώρες αλλά και μη κρατικοί φορείς εκδηλώνουν το ενδιαφέρον τους για το Διάστημα. Μέχρις ότου τα διαστημικά ταξίδια γίνουν εξίσου προσβάσιμα με τα αεροπορικά, είναι ευκταίο να παρέχονται εξίσου υψηλού επιπέδου υπηρεσίες υγείας στη Γη και το Διάστημα.

Χρήστος Τσαγκάρης

Ο Χρήστος Τσαγκάρης είναι φοιτητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης. Είναι Youth Ambassador για τον Ευρωπαϊκό Κώδικα κατά του Καρκίνου ενώ έχει τη θέση του αρχισυντάκτη στα περιοδικά European Student Think Tank και NovelMeds.

Έχει συμμετάσχει ως ομιλητής ή οργανωτής σε συνέδρια, προσομοιώσεις και εθελοντικά προγράμματα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, αρθρογραφεί τακτικά σχετικά με ποίκιλα θέματα επιστήμης και τεχνολογίας και ασχολείται με τη λογοτεχνία