Ιατρική στο Διάστημα

Τον περασμένο Μάρτιο πενήντα φοιτητές από όλη την Ευρώπη βρέθηκαν στο Βέλγιο και τη Γερμανία προκειμένου να συμμετέχουν στο Human Space Physiology Training Course (HSPTC). To HSPTC οργανώνεται κάθε χρόνο από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος  (ESA) και περιλαμβάνει διαλέξεις και μαθήματα από ειδικούς αναφορικά με την ιατρική και τη φυσιολογία – τη λειτουργία δηλαδή του ανθρώπινου οργανισμού – στο διάστημα.

To πρόγραμμα απευθύνεται σε φοιτητές Ιατρικής ή σχολών με αναφορά στις Επιστήμες Υγείας και η επιλογή των συμμετεχόντων βασίζεται σε διαγωνισμό δοκιμίου. Ο σκοπός του είναι διττός. Οι φοιτητές ενημερώνονται για τις εξελίξεις σε μεγάλο εύρος πεδίων όπως οι βιοϊατρικές εφαρμογές του 3D Printing, η ακτινοπροστασία, οι νευροεπιστήμες και η τεχνητή νοημοσύνη με κοινό παρονομαστή την έρευνα και την εξερεύνηση του διαστήματος. Παράλληλα συναντούν ειδικούς της ESA, συνομιλούν μαζί τους για τις συνθήκες εργασίας τους αλλά και την ως τώρα πορεία τους και περιηγούνται στους χώρους όπου αυτοί εργάζονται.

Έχοντας την τιμή και τη χαρά να συμμετέχω στο φετινό HSPTC στο European Astronaut Centre (EAC, Κολωνία, Γερμανία) έμεινα εντυπωσιασμένος τόσο από τους ομιλητές και την όλη διοργάνωση όσο και από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες στο πρόγραμμα. Οι ομιλητές – ανάμεσα στους οποίους συγκαταλεγόταν και ο γνωστός αστροναύτης Tim Peake –  όχι μόνο κατάφεραν να κρατήσουν τεταμένη την προσοχή όλων των συμμετεχόντων αλλά ήσαν προσηνείς και προσβάσιμοι καθ’όλη τη διάρκεια του  HSPTC. Οι φοιτητές, παρότι προέρχονταν από διαφορετικές χώρες, σχολές και γνωστικά αντικείμενα δημιούργησαν από τις πρώτες μέρες μια ομάδα με διαφορετικές προσεγγίσεις στην ιατρική του διαστήματος αλλά κοινή όρεξη για δουλειά μέχρι τις μεγάλες βραδινές ώρες.

Το HSPTC έκλεισε με παρουσιάσεις που ετοίμασαν οι φοιτητές κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Μελλοντικοί γιατροί από την Πορτογαλία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και την Ελλάδα σε συνεργασία με μελλοντικούς μηχανικούς από το Ηνωμένο Βασίλειο, μελλοντικούς φαρμακοποιούς και βιολόγους από τη Γαλλία και όχι μόνο έψαξαν τη βιβλιογραφία, συζήτησαν με τους ειδικούς και έδωσαν τις δικές τους απαντήσεις σε ερωτήματα σχετικά με τη γέννηση παιδιών, τη μεταφορά ζώων και ρομπότ ή ακόμα και τη διενέργεια χειρουργικών επεμβάσεων στο διάστημα.

Δύο μήνες μετά τα αποτελέσματα του προγράμματος είναι ήδη ορατά. Νέες φιλίες έχουν δημιουργηθεί, νέες ιδέες και ίσως ακόμα και σχέδια συζητιούνται. Σε ευρύτερο πλαίσιο ολοένα περισσότερες δράσεις που εμπλέκουν φοιτητές και νέους επιστήμονες στην εξερεύνηση του διαστήματος ανακοινώνονται ενώ το όλο εγχείρημα φαίνεται να κινείται σε δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη είναι κυρίως ερευνητική, με τους κατά ήπειρο/χώρα οργανισμούς διαστήματος να στοχεύουν στην εξερεύνηση και τον αποικισμό κοντινών πλανητών. Η δεύτερη είναι κυρίως επιχειρηματική, με πολλές νεοφανείς εταιρείες να υπόσχονται και να προετοιμάζουν τουριστικά ταξίδια στο διάστημα.

Η ιατρική και οι επιστήμες υγείας καλούνται να δώσουν απαντήσεις και – κυρίως – να διασφαλίσουν την ασφάλεια και την ευεξία και στις δύο περιπτώσεις. Η χρηματοδότηση μπορεί να είναι επαρκής, είναι όμως απαραίτητη η συνεργασία τόσο στην έρευνα όσο και στην άσκηση της ιατρικής. Η συνεργασία με τη σειρά φέρνει ανθρώπους με διαφορετικές γνώσεις, κουλτούρα και εθνικότητα μαζί. Καλούνται να πάρουν από κοινού αποφάσεις για τη θεραπεία ενός αστροναύτη ή για τη συνέχιση ενός πειράματος έχοντας ο καθένας στο μυαλό του, τη λογική αλλά και τις εντολές του φορέα στον οποίο εργάζονται.

Κοντολογίς, η ίδια η ιατρική καλείται να αναπροσαρμοσθεί στις συνθήκες του διαστήματος. Κοντά στην επιστημονική μέθοδο, τη γνώση και την πρακτική χρειάζεται πλέον να καλλιεργεί τη γεωπολιτική και κοινωνικοοικονομική αντίληψη καθώς και τις δεξιότητες διαπραγμάτευσης και διαμεσολάβησης.

Χρήστος Τσαγκάρης

Τελειόφοιτος Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης